Odchudzanie, oczyszczanie

Odchudzanie jest procesem, najogólniej rzecz biorąc, zmierzającym do redukcji masy ciała, do masy zapewniającej optymalny stan zdrowia, w miarę istniejących uwarunkowań. Wbrew pozorom jest to proces skomplikowany i wymaga solidnego przygotowania i niezwykłej konsekwencji w dążeniu do celu. Nie chodzi tu bynajmniej o stosowanie drakońskich diet, ale o trwałą zmianę sposobu życia, w tym również odżywiania. Z jednej strony jest to bardzo istotne zagadnienie, gdyż nadwaga i otyłość uważane są ostatnio za najszybciej rozprzestrzeniającą się epidemię na świecie. Z drugiej zaś strony, jest to temat często trywializowany, zwłaszcza przez wszechobecne reklamy, sugerujące, że przyjmowanie kapsułek rozwiąże problem, a także przez samych pacjentów, stosujących przeróżne, często zupełnie nieracjonalne diety.

Odchudzanie zawsze należy dostosować do stopnia i typu otyłości oraz ewentualnych chorób towarzyszących. Podstawą racjonalnego odchudzania jest poznanie indywidualnego zapotrzebowania energetycznego organizmu, które jest zależne od wieku, płci, masy ciała i w dużej mierze od aktywności fizycznej. Bardzo istotną rolę w procesie odchudzania odgrywa nastawienie pacjenta i jego poziom motywacji. Na początku odchudzania należy ustalić realny cel. Założenie zbyt wysokiej redukcji masy ciała po pierwsze może prowadzić do efektu jo-jo, po drugie, w razie niepowodzenia, działa zniechęcająco do podejmowania dalszych wysiłków. Zaleca się redukcję wyjściowej masy ciała o ok.10% w ciągu 3-6 miesięcy. Dla przykładu, pacjent ważący 100 kg powinien w tym czasie zrzucić ok. 10kg. Dopiero w przypadku spadku masy ciała o 10% i kilkumiesięcznym utrzymaniu nowej wagi, można brać pod uwagę dalsze odchudzanie.

Podstawą procesu odchudzania jest uzyskanie ujemnego bilansu energetycznego poprzez zmniejszenie ilości spożywanych kalorii oraz zwiększenie wydatku energetycznego, najczęściej w wyniku podniesienia aktywności fizycznej. Jeśli przyjąć, że celem pacjenta jest utrata 1kg masy ciała na tydzień (jest to maksymalne zmniejszenie masy nie powodujące efektu jo-jo), tygodniowy deficyt energetyczny powinien wynieść 7000 kcal. To oznacza, że zazwyczaj stosowaną dzienną rację pokarmową należy zubożyć o 1000 kcal. Najkorzystniejsze efekty uzyskuje się, kiedy posiłki są przyjmowane w 4-5 porcjach o stałych porach dnia. Bardzo ważna jest podaż odpowiedniej ilości płynów, najlepiej wody (przynajmniej 2 litry dziennie) oraz unikanie podjadania między posiłkami. Jeśli chodzi o zwiększenie wydatku energetycznego, to za szczególnie korzystne uważa się marsz, umiarkowany bieg, jazdę na rowerze, tenis, pływanie, ćwiczenia w wodzie czy nordic-walking. Istotna jest także zmiana nawyków, na przykład częstsze korzystanie ze schodów zamiast windy czy, tam gdzie to możliwe, ograniczenie korzystania z samochodu i innych środków komunikacji na rzecz pieszego przejścia.

W skrajnych przypadkach, jeśli zmiana stylu życia, zmniejszenie spożycia energii oraz zwiększenie wydatku energetycznego okazuje się nieefektywne, tj. nie uda się zmniejszyć wyjściowej masy ciała o przynajmniej 5% w ciągu 3-6 miesięcy lub też występują inne wskazania kliniczne, lekarz może zdecydować o włączeniu leczenia farmakologicznego. Jednak oczekiwane korzyści dla pacjenta powinny zawsze znacząco przewyższać ryzyko potencjalnych działań niepożądanych.

Na rynku dostępna jest także szeroka gama suplementów diety wspomagających odchudzanie. Zawarte w nich substancje działają na różnych płaszczyznach, z wykorzystaniem wielu mechanizmów. Liczną grupę w stanowią tu preparaty zawierające błonnik. Frakcje nierozpuszczalne błonnika (celuloza, hemicelulozy ekstrahowane z roztworów kwaśnych, ligniny) dzięki zdolności wiązania znacznych ilości wody, pęcznieją w żołądku, powodując uczucie sytości oraz przyspieszają pasaż treści pokarmowej przez jelito, zapobiegając przewlekłym zaparciom, które często towarzyszą odchudzaniu. Rozpuszczalne frakcje błonnika (pektyny, obojętne hemicelulozy, śluzy i gumy roślinne) rozpuszczając się w wodzie tworzą żel, który wypełnia żołądek, ale także pokrywa ściany górnego odcinka przewodu pokarmowego, spowalniając wchłanianie węglowodanów. Inną grupę stanowią produkty modulujące apetyt, zawierające wyciągi z roślin, będących źródłem kwasu hydroksycytrynowego i gymneminowego. Niektóre preparaty zawierają substancje nasilające podstawową przemianę materii oraz zwiększające termogenezę. Należą tu preparaty z wyciągiem z Ephedea sinica, zawierające efedrynę; preparaty z wyciągiem z osmęty beczkowatej, ostrokrzewu paragwajskiego czy krzewu herbacianego, zawierające kofeinę; a także preparaty z wyciągiem z pomarańczy gorzkiej, zawierające synefrynę. Wskazuje się na pewne działanie wspomagające odchudzanie produktów zawierających L-karnitynę, nasilającą przemiany energetyczne tłuszczów oraz CLA, czyli sprzężony kwas linolowy. Mechanizm działania CLA nie jest do końca poznany, ale przypuszcza się, że wpływa on na zmniejszenie aktywności lipazy lipoproteinowej, tj. enzymu umożliwiającego komórkom tłuszczowym wyłapywanie tłuszczu z krwioobiegu oraz zwiększa działanie enzymu rozkładającego tłuszcze. Popularne są także preparaty z chromem, których producenci wskazują na jego działanie łagodzące głód napadowy, obniżające chęć podjadania między posiłkami, a także niwelowanie apetytu na słodycze.

Jednoznaczna ocena korzystnego wpływu na odchudzanie produktów zawierających wymienione składniki jest jednak utrudniona ze względu na brak lub też niewielką ilość wiarygodnych badań klinicznych, czy też ich sprzeczne wyniki.

Ostatnio popularna jest próba łączenia odchudzania z oczyszczaniem organizmu. Oczyszczanie znane było od wieków, zwłaszcza wśród mnichów i zakonników jako pewna forma postu i odnowy duchowej. Obecnie jest ono raczej propagowaną przez zwolenników jogi i leczenia naturalnego formą głodówki lub eliminacji z diety niektórych składników pokarmowych w zależności od założonego celu i nie należy łączyć jej z odchudzaniem.

Mgr farm. Agnieszka Sułko

Wróć do bazy porad